Gids · 29 begrippen

Numismatiek begrippen.

Een gids met de vaktermen die u tegenkomt bij munten, penningen en bankbiljetten. Van FDC tot leeuwendaalder, van muntmeester tot patina.

Conditiegradering

De Nederlandse standaard

Twee identieke munten in verschillende conditie kunnen 5 tot 10 keer in waarde verschillen. Dit is de schaal die wij hanteren:

FDCFleur de Coin: Volledig ongecirculeerd, zoals de munt de muntpers verliet. Geen sporen van handel of slijtage zichtbaar, zelfs onder vergroting.
UNCUncirculated: Internationale standaard voor ongecirculeerde stukken. Vergelijkbaar met FDC maar gangbaar voor moderne uitgaven.
PrPrachtig: Vrijwel ongecirculeerd. Slechts minimale sporen onder vergroting, oorspronkelijke glans grotendeels intact.
ZFrZeer Fraai: Lichte slijtage op de hoogste punten van het reliëf. Alle hoofd- en detailelementen nog scherp leesbaar.
FrFraai: Duidelijke slijtage merkbaar, hoofdmotief nog goed herkenbaar. Acceptabele staat voor algemene verzamelingen.
ZGZeer Goed: Sterke slijtage, randdetails meestal verdwenen. Voor zeldzame stukken nog interessant; anders vooral materiaalwaarde.
GGoed / Slecht: Zware slijtage, alleen hoofdmotief nog zichtbaar. Voor verzamelaars beperkt waardevol.

Begrippen

Avers: De voorzijde (kop-zijde) van een munt. Bevat doorgaans het portret van de vorst, het wapen of het hoofdmotief. De avers van een Wilhelmina-tientje toont het portret van Koningin Wilhelmina.

Biljet: Papiergeld; een bankbiljet. In Nederland uitgegeven door De Nederlandsche Bank tot de invoering van de euro in 2002.

Conditie: De staat van een munt, beoordeeld via een gestandaardiseerde schaal (zie conditiegradering).

Daalder: Grote zilveren munt van circa 28 gram. In Nederland geslagen sinds de 16e eeuw, populair als provinciale uitgave (leeuwendaalder, rijksdaalder). Een Friese leeuwendaalder uit 1601 is een gewild verzamelobject.
Dukaat: Gouden munt van internationale handel, oorsprong Venetië 13e eeuw. Nederlandse dukaten (3,494 g, 98,3% goud) worden nog steeds geslagen door de Koninklijke Nederlandse Munt.
Duit: Kleine koperen munt ter waarde van ⅛ stuiver. Geslagen door alle zeven Nederlandse provincies tussen 1581 en 1795. Friese duiten zijn een specialisatie.

Editie: Specifieke uitgave van een munt, vaak gelinkt aan een jaartal of muntmeester.

FDC: "Fleur de Coin", de hoogste conditiegraad. Volledig ongecirculeerd, zoals de munt direct van de muntpers kwam.

Goudgehalte: Het gewicht aan zuiver goud in een munt. Voor Nederlandse 10-guldenstukken: 6,048 g zuiver goud (90% goudgehalte op 6,729 g totaal).
Gulden: Nederlandse munteenheid van 1814 tot 2002. Daarvoor ook in gebruik tijdens de Republiek (provinciaal) en het Koninkrijk Holland.

KM-nummer: Internationale catalogusreferentie uit de Krause World Coins-catalogus. Eén van de meest gebruikte referentiesystemen wereldwijd.

Leeuwendaalder: Provinciale daalder met wapenleeuw, geslagen door verschillende Nederlandse gewesten in de 16e–17e eeuw. Veel verspreid in internationale handel.

Mevius: Standaard Nederlandse muntencatalogus (Mevius Numisbooks). Voor Nederlandse munten dé referentie voor zeldzaamheid en waardering.
Muntmeester: Persoon die in een muntatelier verantwoordelijk was voor de productie van munten. Kleine merktekens op de munt verraden welke muntmeester de uitgave sloeg.

Nominaal: De officiële waarde aangegeven op een munt (bijv. "10 gulden", "5 cent").
Numismatiek: De studie en verzameling van munten, penningen, bankbiljetten en andere betaalmiddelen.

Oord: Kleine koperen munt, voornamelijk geslagen in de Zuidelijke Nederlanden tussen 16e en 18e eeuw.

Patina: Natuurlijk gevormde oxidatielaag op (zilveren of koperen) munten door ouderdom. Wordt door verzamelaars gewaardeerd, schoonmaken verlaagt de waarde.
Penning: Munt-achtig object dat geen wettig betaalmiddel is. Vaak herdenkings- of beloningskarakter.
Pr (Prachtig): Conditiegradering: vrijwel ongecirculeerd, slechts minimale sporen onder vergroting zichtbaar.
Provenance: De gedocumenteerde herkomst van een munt, eerdere eigenaren, veilingen, certificeringen. Voor zeldzame stukken bepaalt het de waarde.
Provinciale munt: Munt geslagen door één van de zeven gewesten van de Republiek der Nederlanden (1581–1795). Iedere provincie had haar eigen muntatelier.

Reliëf: De verhoging van het ontwerp boven het muntoppervlak. Hoog reliëf is gevoeliger voor slijtage.
Revers: De keerzijde van een munt. Toont vaak het wapen, een denominatie of een symboolafbeelding.
Rijksdaalder: Zilveren munt ter waarde van 2½ gulden, geslagen sinds de 17e eeuw. Vooral 19e-eeuwse rijksdaalders zijn populair bij verzamelaars.

Stuiver: Munt ter waarde van 5 cent (of 1/20 gulden). Geslagen door alle Nederlandse gewesten en later het Koninkrijk.

VOC-munten: Munten geslagen door de Verenigde Oost-Indische Compagnie (1602–1799), grotendeels duiten en stuivers, met VOC-monogram.

ZFr (Zeer Fraai): Conditiegradering: lichte slijtage op de hoogste reliëfpunten, alle details nog scherp.
Zilvergehalte: Hoeveelheid zuiver zilver in een munt. Nederlandse rijksdaalders bevatten typisch 87,5% zilver (sterling).

Heeft u een specifieke vraag over een begrip, of wilt u een munt laten waarderen? We helpen u verder.